دورحولى نوعى از سوسن برى است كه بيونانى كسيقيون گويند و آن دلبوث است و گفته شد دود الشجر الصنوبر گرم درخت صنوبر است در قوت مانند ذرايج بود و در فعل همان عمل كند و آن سبزرنگ بود چون بكوبند و بر موضعى ضماد كنند گوشت را تباه كند و اگر بر ورمى و دملى كه محتاج بشكافتن بود نهند بشكافد دوس آبى است كه آهن تافته در آن اندازند و از مقويات باه بود و منفعت آن در حديد گفته شد دواء الخطافى خالدوميون است و گفته شد دهنج سنگ سبزى است به فارسى آن را دهانه گويند و آن دو نوع بود كرمانى و فرنگى و بهترين آن فرنگى شيرين بود و ترشى و شيرينى آن‌چنان امتحان كنند كه وى را بسايند و بر روى آينه كنند و رها كنند تا خشك گردد اگر آينه زنگ برآورد تلخ بود و اگرنه شيرين بود و طبيعت آن سرد و خشك است و در طبيعت نزديك بتوتيا بود و ابن مؤلف گويد آنچه پدر اين ضعيف آورده كه كرمانى است از خراسان مىآورند و آنچه فرنگى گويند فرندى خوانند بدان سبب كه در وى مثل جوهر آهن بلارك نقشها باشد و فرند بلغت تازى جوهر شمشير بود و تولد دهنج شيرين از معادن زر بود و از آن دهنج ترش از معادن مس و در هر دو نوع سميتى بود و دهنج بخارى است كه در معادن زر و مس مصعد مىشود و بمثال توتيا بمرور ايام مىبندد و بعضى مانند پر طاوس است و غلبهء لون آن بر سبزى بود و بعضى سبزتر بود و بعضى بىلون‌تر و دهنج ترش را در صنعت اكسير به كار دارند از بهر افادت لون در آن صنعت اگر بر زرشكن‌دار در بوته افكنند شكن ببرد و ابن مؤلف گويد در اين روزگار در ميانهء سيرجان و شيراز معدن مس پيدا شد و در آنجا دهنج ترش پيدا شد و دهنج سودمند بود جهت سفيدى چشم با مرواريد ناسفته و توتياى هندى از هريك مساوى سوده مانند توتيا در چشم كشند و وى از جمله سمومات بود و اگر حك كنند و كسى كه زهر خورده باشد بخورد دفع كند و اگر كسى كه زهر نخورده باشد بخورد سهم مهلك باشد و اگر بر موضع گزندگى عقرب مسح كنند درد ساكن كند و اگر سحق كنند و قدرى با سركه بگدازانند و بر قوبا كه از مره سودا بود بمالند نافع بود و زايل گرداند و سعفه كه در سر و مجموع اعضا بود را سود دهد دهمشت درخت غار بود و گفته شود دهن انورامى صاحب جامع گويد روغن سوسن است و بعضى گويند روغن ياسمن مولف گويد بتحقيق روغن زنبق است و صاحب جامع و صاحب منهاج در صفت روغن زنبق سهو كرده‌اند كه گفته‌اند روغن ياسمن است سفيد و در صفت زنبق صاحب جامع گويد روغن كنجد است كه بياسمين سازند و صاحب منهاج گويد زنبق سوسن سفيد است و گويا ايشان زنبق نديده‌اند و به‌هرحال قول صاحب منهاج هم نزديك است كه گفته است سوسن سفيد است مىبايست گفت كه نوعى از سوسن سفيد است و طبيعت آن گرم و تر است